Wąwóz Pełcznicy, zwany także Wąwozem Piekiełko, mieści tuż przy zamku kamienną grotę o regularnych otworach i zaokrąglonych łukach. Obiekt stoi nad brzegiem rzeki, niedaleko mostku i terenu oznaczonego historycznie jako Łabędzi Staw. Miejsce leży na popularnej Ścieżce Hochbergów, w sąsiedztwie pomnikowego Cisa Bolko.
Skąd pochodzi przystań i kto ją zaprojektował?
System romantycznych założeń krajobrazowych wokół Zamku Książ zainicjował Jan Henryk VI von Hochberg. Planowanie i rozbudowa traktu w dolinie miały miejsce pod koniec XVIII wieku i na początku XIX wieku, a na zlecenie hrabiego działał architekt Christian Wilhelm Tischbein. Tischbein zaprojektował także elementy małej architektury — wśród zachowanych szkiców znajduje się projekt specjalnej łodzi przeznaczonej do pływania po stawie.
Łabędzi Staw powstał jako sztuczny zbiornik przez spiętrzenie wody Pełcznicy. Na nim zlokalizowano niewielką wyspę z kamiennym pomnikiem śpiącego dziecka, upamiętniającym dwóch synów Jana Henryka VI von Hochberga, zmarłych w 1796 i 1802 roku. Obecność wyspy uzasadniała potrzebę nabrzeża, stąd przypuszczenia o istnieniu przystani i specjalnych łodzi do przewozu gości.
Czy w Książu rzeczywiście pływały gondole?
Szkic Tischbeina oraz akwaforta Friedricha Augusta Tittela z pierwszych lat XIX wieku wskazują na obecność łodzi i manewrowanie nimi na stawie. Projektowana przez Tischbeina łódź nie przypominała w pełni weneckiej gondoli — nie była asymetryczna ani tak wąska i długa, lecz miała elementy ozdobne oraz obciążenie z przodu, często symbolizowane przez lwa. Ostatecznej pewności, ile z koncepcji przełożono na realizację, brak.
Jak wygląda grota i gdzie ją znaleźć?
Grota ma regularne sklepieńce ułożone z kamiennych łupków oraz symetryczne otwory widoczne od strony rzeki i od lądu. Stoi w obniżeniu terenu nad Pełcznicą, w pobliżu dawnego Łabędziego Stawu i mostku łączącego fragmenty Ścieżki Hochbergów. Opisy i fotografie dokumentujące wnętrze podkreślają staranne wykonanie łuków i sufitów, co świadczy o funkcji użytkowej obiektu związanej z ruchem wodnym.
Szczegóły konstrukcji i zachowane rysunki pozwalają powiązać grotę z XIX‑wiecznymi założeniami krajobrazowymi Zamku Książ, a szkic gondoli zachował się m.in. w biografii Christian Wilhelm Tischbein.
