Bogusław Banaszak — prawnik i konstytucjonalista

Bogusław Banaszak był prawnikiem i wykładowcą prawa konstytucyjnego oraz prawa administracyjnego. Zyskał rozpoznawalność jako profesor, dziekan i autor licznych prac naukowych, a także jako uczestnik debat publicznych dotyczących funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego.

Jak wyglądał jego życiorys i kariera akademicka?

W latach 1973–1975 studiował prawo na Uniwersytecie Wrocławskim. W 1983 otrzymał stopień doktora nauk prawnych na podstawie rozprawy Cechy ustrojowe państw socjalistycznych w Azji, którą napisał pod kierunkiem Aleksandra Patrzałka. W 1991 uzyskał habilitację na podstawie rozprawy Sądownictwo konstytucyjne a ochrona podstawowych praw obywateli.

W semestrze letnim 1994 był profesorem wizytującym na Uniwersytecie Wiedeńskim. Był wykładowcą na Uniwersytecie Wrocławskim oraz w Collegium Polonicum w Słubicach. Przez kilkanaście lat kierował Katedrą Prawa Konstytucyjnego UWr. Od 1998 nosił tytuł profesora nauk prawnych. Pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Zielonogórskiego.

Jaką rolę pełnił w życiu publicznym i jakie były kontrowersje?

W 1991 i w 1998 bezskutecznie ubiegał się o mandat poselski oraz o mandat radnego sejmiku dolnośląskiego. Od maja 2000 do października 2001 był członkiem Rady Doradczej do spraw Praw Człowieka przy ministrze spraw zagranicznych. Był doradcą Rzecznika Praw Obywatelskich Janusza Kochanowskiego oraz przewodniczącym Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów.

W 2003 pojawiły się wobec niego zarzuty o plagiat związane z polsko-niemieckim Słownikiem prawa i gospodarki, którego był redaktorem. W listopadzie 2015 Sąd Okręgowy w Warszawie wydał nieprawomocny wyrok za naruszenie praw autorskich, nakazując zapłatę 25 tys. zł zadośćuczynienia; profesor Banaszak i wydawnictwo odwołali się od tego orzeczenia. W 2010 zgłoszono go jako kandydata na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, jednak po ujawnieniu zarzutów o plagiat zrezygnował z kandydowania.

Jak uczestniczył w sporach o Trybunał Konstytucyjny i w pracach legislacyjnych?

Przygotowywał opinie na zlecenie Biura Analiz Sejmowych w okresie kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego. Niektóre z jego ekspertyz uznano za korzystne dla ugrupowań rządzących; w jednej z nich stwierdził, że TK powinien rozstrzygać o konstytucyjności nowelizacji ustawy o TK z 22 grudnia 2015 w oparciu o tę ustawę. Wprowadził też zasadę określaną jako autonomia parlamentarna jako ważną normę konstytucyjną.

30 marca 2016 został powołany do Zespołu Ekspertów powołanego przez marszałka Sejmu. W kwietniu 2016 rząd wystawił go jako przedstawiciela Polski do Komisji Weneckiej. W styczniu 2017 Sejm wybrał go na członka Trybunału Stanu; kadencję pełnił w latach 2017–2018.

Jakie miał publikacje i jakie otrzymał wyróżnienia?

Był autorem ponad 250 prac naukowych obejmujących monografie, podręczniki, studia i artykuły. Kilkadziesiąt publikacji ukazało się poza Polską — m.in. na Węgrzech, w Austrii, Niemczech, Francji, Chile, Korei Południowej i Holandii. W dorobku znajdują się współautorskie opracowania dotyczące ustroju administracji publicznej i prac parlamentarnych.

Otrzymał kilka odznaczeń i wyróżnień, w tym Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2008), Złoty Krzyż Zasługi (2001) oraz odznaczenia austriackie i niemieckie. W 2004 Uniwersytet w Peczu nadał mu tytuł doktora honoris causa, a w 2010 tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu w Pitești.

Jak zmarł i gdzie został pochowany?

9 stycznia 2018 podczas podróży samolotem doznał zawału serca; jeszcze tego samego dnia zmarł w Warszawie. Msza pogrzebowa odbyła się w Głosce, a 18 stycznia 2018 został pochowany na cmentarzu w Miękini.